Hipertansiyon

KAN BASINCI NEDİR?

Kan basıncı,kanın vücut atardamarlarına yaptığı basınçtır.Bu basınç,kanın vücutta dolaşımı,gereken yerlere oksijen ve gıda vermesi,atıkları toplayarak böbrek ve karaciğere götürmesi için gereklidir.Kan basıncı için kullanılan iki terim vardır: Sistolik ve diastolik basınçlar.Sistolik kan basıncı daha yüksek olarak ve kalbin her kan pompalayışında ölçülen basınçtır.Diastolik kan basıncı ise,kalp dinlenme halindeyken kaydedilen ve daha düşük ölçülen basınçtır.Bir ölçüm örneği vermek gerekirse; 120(sistolik)/80(diastolik) olarak yazılır ve milimetre cıva birimiyle ifade edilir.Cıva sembolü Hg'dir,120/80 mmHg ya da kısaca 120/80 olarak yazılır.

KAN BASINCI NASIL ÖLÇÜLÜR?


Kan basıncı,sfigmomanometre (tansiyon aleti) ile ölçüldüğünde atardamarda ölçülen basınçtır.Üst kolda,dirseğin hemen üzerine uygulanan tansiyon aletinin manşeti şişirilip,daha sonra kademeli olarak azaltılarak, sistolik ve diastolik basınçlar ölçülür.
Kan basıncı ,kişinin yaptığı işe bağlı olarak belirli basınç aralıkları içinde sürekli değişir. Fiziksel çalışmalar sırasında kaslar daha fazla gıda gereksinimi duyarlar ve kalp bu talebi karşılayabilmek için hızını arttırarak pompaladığı kan miktarını arttırır.Bu da kan basıncının yükselmesine yol açar.Kan basıncı geceleri uyurken en düşük seviyesine iner,fakat uyku anında bile muhtemelen rüyaların etkilerine bağlı olarak kan basıncında dalgalanmalar görülebilir.Gün içerisinde bu dalgalanmalar daha sıktır ve kişinin yaptığı işi yansıtır.Gerek zihinsel,gerekse fiziksel stresler kan basıncını arttırabilir.
Kan basıncında geçici bir yükselmeye neden olan özel bir durum olmadığı ve ölçülen kan basıncının hastanın gerçek kan basıncını yansıttığı kanısına varılırsa Hipertansiyon(Yüksek kan basıncı)tanısı konur.Bunun için kan basıncının birkaç kez ölçülmesi ,yüksek kan basıncının tanısını koymak ve eğer varsa nedenini bulabilmek için birkaç hafta hastanın kontrole gelmesi gerekebilir.

KAN BASINCI YAŞ İLE BİRLİKTE YÜKSELİR Mİ ?

Evet. Yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak atardamarlar esnekliklerini bir ölçüde yitirmeye başlarlar. Orta yaşı geçtikten sonra damar duvarları kalınlaşmaya başlar ve sonuçta damarın iç çapı azalır. Bütün bu değişiklikler sonucunda kan basıncında bir miktar yükselme görülebilir ki, bu da normal kabul edilir. Eğer uzun bir zaman diliminde, kan basıncı devamlı olarak ,yaşa göre normal sınırların üstünde seyrediyorsa kişide Hipertansiyonun varlığından söz edilebilir.


HİPERTANSİYON NEDENLERİ NELERDİR ?


Günümüzde hipertansiyona yol açan nedenler kesin olarak bilinmiyor.Nedeni bilinmeyen bu tip yüksek kan basıncının tıbbi karşılığı Esansiyel Hipertansiyon'dur.Az sayıda hastada da ;böbrek,böbrek üstü bezleri hastalıkları, bazı ilaçlar,örneğin romatizma tedavisinde kullanılan ilaçlar,gibi nedenler de hipertansiyonun saptanabilen nedenlerini oluştururlar.Hastanın muayeneye giderken kullandığı bütün ilaçlarını yanında götürmesinde büyük yarar vardır.


BESLENME-KAN BASINCI İLİŞKİSİ

Beslenmede hastanın dikkat etmesi gereken 3 önemli konu vardır:
1.Herşeyden önce hasta çok yemek yememelidir. Çok yediği takdirde kilo alır ve fazla kilo kan basıncı kontrolünde önemli bir faktördür.Hipertansiyon hastalarının kendilerine yardımcı olmak için yapabileceği en önemli şey fazla kilolarını vermektir.Bazı hastalarda,hastanın ideal kilosuna inmesi ,tek başına,kan basıncını kontrole yeterli olabilir.Ya da en azından kullanacağı ilaç dozunun daha düşük olmasını sağlar.
2.Hasta aşırı tuzdan kaçınmalıdır. Doktoru tarafından tuzsuz bir diyet önerilmedikçe,eğer zayıflamak için ayrıca diyet yapılmıyorsa,normal pişirilmiş gıdalar yenebilir.Ancak,yiyeceklere çok tuz koymamalı ya da tuzlu fıstık,cips gibi yiyecekler yenmemelidir.
3.Aşırı alkol, kilo alımına ve kan basıncının yükselmesine neden olur. Bu nedenle,alınacak alkol miktarı haftada 1-2 kez ve az miktarda olmalıdır. Aşırı alkol alımı, kan yağlarının artmasına ve karaciğer fonksiyonlarında bozulmaya da yol açabilir. Eğer hipertansiyon tedavisi için ilaç kullanılıyorsa,kullanılan ilacın alkolle etkileşime girebileceğini göz önüne alarak hastanın doktoruna danışması gerekir.

SİGARA KAN BASINCINI ETKİLER Mİ ?

Sigara,kalp ve damar hastalıkları riskini arttırır. Bu nedenle hipertansiyon hastasının sigarayı hemen bırakması gerekir.65 yaşın altındaki kadın ve erkeklerde koroner(kalp) ölümlerinin % 25'i,45 yaşın altındaki koroner ölümlerinin ise % 80'i sigaraya bağlıdır. Sigara bırakıldıktan 5 yıl sonra kalp hastalığına bağlı ölüm riski yarı yarıya azalır. Başlangıçta görülebilen kilo artışından endişe etmemek gerekir, çünkü sigara içmek şişmanlıktan daha fazla risk taşımaktadır.


HİPERTANSİYON KALITSAL MIDIR ?

Yapılan araştırmalar, hipertansiyon hastalarının yakın akrabalarında da hipertansiyon sıklığının fazla olduğunu göstermiştir.Hipertansiyon hastalarının bu açıdan yakın akrabalarını uyarmalarında yarar vardır.

EKSERSİZ YÜKSEK KAN BASINCINI DAHA FAZLA YÜKSELTİR Mİ?

Vücudun eksersize normal cevabı kan basıncının yükselmesidir. Ancak bu yükselme geçicidir ve eksersizden kısa süre sonra kan basıncı eski seviyesine düşer.Bu nedenle eksersizin çok ağır olmaması,hastanın yaşına ve sağlık koşullarına uygun olması halinde eksersiz yararlıdır. Genelde dinamik eksersizler tavsiye edilir.Bunlar yürüme, yüzme, bisiklet, golf gibi sporlardır.

HİPERTANSİYON TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ ?

Hipertansiyon tedavisinde, çoğu günde tek doz kullanılan çeşitli ilaçlar vardır.Bu ilaçların hepsi kan basıncını düşürür.Ancak her hastanın durumuna uygun olan ilaç hekim tarafından saptanmalıdır.İlaçların sadece kullanıldıkları sürece kan basıncını düşürücü etkileri vardır. Belirli bir süre sonunda kan basıncının kontrol altına alınması hastalığın tedavi edildiği anlamına gelmez. İlacın kesilmesi halinde kan basıncı tedavi öncesi değerlerine yükselir. Hipertansiyon tedavisi ömür boyu sürer.
Genellikle hipertansiyon insanın kendisini hasta hissetmesine neden olmaz. Bunun nedeni muhtemelen,kan basıncı artışının uzun bir süre içerisinde ve yavaş yavaş olmasına bağlı olarak vücudun buna adapte olmasıdır. Ancak araştırmalar göstermektedir ki, hipertansiyon tedavi edilmezse, felç, kalp krizi,böbrek ve göz hastalıkları riskleri artar. Hipertansiyon tedavi edildiğinde bu riskler azalmaktadır. Bu nedenle hasta kendisini iyi hissetse bile kendisine verilen ilacı düzenli olarak kullanmalıdır.

DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN BAZI BELİRTİLER

Hipertansiyon tedavisi sırasında hasta kendini iyi hissetmiyorsa,kullandığı ilacı ani olarak kesmemesi ve en kısa zamanda doktoruna başvurması gerekmektedir. Bazı ilaçların ani kesilmesine bağlı tehlikeli durumlar ortaya çıkabilir.
Baş ağrısı, görme bozuklukları,nefes darlığı,göğüs ağrısı,konsantrasyon yeteneğinin bozulması, bellek kaybı,geceleri sık idrara çıkma gibi belirtilerin görülmesi durumunda da hastanın doktoruna başvurması gerekmektedir. Doktora danışılmadan ilaç dozunda azaltma veya arttırma yapılmamalıdır.

HİPERTANSİYON HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR

1-Kan basıncı nedir?

Kanın atardamara yaptığı basınçtır. Bu basınç, kanın vücuttaki dolaşımını sağlamak, gereken yerlere oksijen iletmesi, atıkları toplayarak böbrek ve karaciğere götürmesi için gereklidir. Kişinin tansiyonu; tansiyon aleti ile atardamarda ölçülen basınçtır. Kan basıncı halk arasında büyük ve küçük tansiyon olarak adlandırılan iki rakamla ifade edilir ( örnek 120 / 80 mnHg ). Sistolik yani büyük tansiyon kalbin her kan pompalayışında ölçülen basınçtır. Diyostolik veya küçük tansiyon ise kalbin gevşeme anında ölçülen basınçtır. Kan basıncının yüksek olması Hipertansiyon olarak ifade edilir. Hipertansiyon birçok hastalığa yol açabilen bir durumdur.

2-Hangi değerler Hipertansiyon kabul edilir?

  • Hipertansiyon teşhisi koymak için kişinin aralıklarla en az üç ölçümde veya takiplerde başka bir nedene bağlı olmaksızın tansiyonun 140 / 90 mnHg üzerinde saptanması gerekir.
  • Normal sınırlar 120 / 80 mnHg altında olmalıdır. Üst sınır 140 / 90 mnHg kabul edilir.
  • Büyük 120 – 139 mnHg, küçük 80 – 89 mnHg arasında olan değişiklik ön hipertansiyon olarak tanımlanır. Bu hastaların büyük kısmı yıllar içinde hipertansif olmaktadır.

3-Kan basıncı yaşla birlikte yükselir mi?

Yaşlanmanın doğal sonucu olarak atardamarlar esnekliklerini bir ölçüde yitirmeye başlarlar. Orta yaşı geçtikten sonra damar duvarları kalınlaşmaya başlar ve damar iç çapı daralır. Bütün bu değişiklikler sonucunda kan basıncında bir miktar yükselme görülebilir. Eğer uzun bir zaman diliminde, kan basıncı devamlı olarak yaşa göre normal sınırların üstünde seyrediyorsa kişide hipertansiyon varlığından söz edilebilir.

4-Hipertansiyon nedenleri nelerdir?

Hastaların % 90’nın da belirli bir neden bulunmaz. Bu grubu Esansiyel veya birincil hipertansiyon denir. İkincil hipertansiyon dediğimiz % 10’luk grupta ise böbrek, böbrek üstü bezi hastalıkları, guatr, bazı doğumsal kalp hastalıkları, ilaçlar gibi nedenler saptanabilir. Bu hastalıklar dolaylı olarak hipertansiyona neden olur.

5-Hipertansiyon kalıtsal mıdır?


Vakaların % 90’nını oluşturan esansiyel hipertansiyonda kalıtımın büyük etkisi vardır. Çevresel etkenler, besinlerle alınan tuz, şişmanlık, stres sadece genetik duyarlılığı olan bireylerde etkili görülür.

6-Hipertansiyon riskini arttıran sebepler var mıdır?

Şişmanlık, hareketsiz yaşam, ailede hipertansiyon varlığı, yaş, stres, aşırı alkol kullanımı, düşük potasyum, magnezyum, kalsiyum alımı ve insülün direnci hipertansiyona yakalanma riskini arttıran faktörlerdir.

7-Hipertansiyonun belirtileri nelerdir?

Hipertansiyon hiçbir belirti vermeksizin yıllarca devam edebilir. Bunun nedeni kan basıncı artışının uzun süre içinde ve yavaş olmasına bağlı olarak vücudun buna adapte olmasıdır. Bazı hastalarda da özellikle sabahları olan ve enseden yayılan baş ağrısı, baş dönmesi, eforla nefes darlığı, sık idrara çıkma gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Kan basıncının aşırı yükseldiği durumlarda, çift görme, dilde peltekleşme, vücutta uyuşma, kuvvet kaybı, nefes darlığı, göğüs ağrısı hissedilir. Bu durumlar acil tedaviyi gerektirir.

8-Tedavi edilmeyen hipertansiyon nelere yol açar?

Yüksek seyreden kan basıncı zamanla kalp, beyin, böbrek ve göz damar sistemine zarar verir. Hasar gören damarların beslediği organlarda da kalp krizi, kalp yetmezliği, felçler, böbrek yetmezliği, körlük gibi kalıcı organ bozukluklarına ve ölüme yol açabilir.

9-Hipertansiyon tedavisi nasıldır? Nelere dikkat etmek gerekir?

Sınırda tansiyon hastalarında ideal kiloya düşme, uygun egzersiz, az tuzlu diyet, stresten kaçınma gibi yaşam tarzı değişiklikler ile tansiyon kontrolü sağlanabilir.

Orta şiddetli hipertansiyonda bu önlemlerin yanı sıra ilaç tedavisi başlanmalıdır. Çok çeşitli ve etkili ilaçlar geliştirilmiştir. Kişi için en uygun tansiyon ilacı yakınına iyi gelen veya onun tavsiye ettiği değil doktorunun muayene ve tetkiklerinin sonucu uygun gördüğü tansiyon ilacı olmalıdır. Yapılan takip ve kontrollerle uygun ilaç ve doz ile tansiyon kontrolü sağlanılacaktır. Tansiyon tedavisinin ömür boyu olduğu unutulmamalıdır.
Şikâyetlerin kaybolması, tansiyonun kontrol altına alınması ve yan etkiler nedeniyle doktora danışmadan ilaç kesilmemeli veya doz değişikliği yapılmamalıdır. Düzenli ilaç kullanımı ile tansiyonun oluşturabileceği organ hasarlarını engellemek veya geciktirmek mümkündür. Kan basıncı yüksekliklerinin zamanında tespit edilememesi ve tedavideki aksaklıklar nedeniyle hipertansiyon, dünyada ölüme ve kalıcı rahatsızlıklara neden olan hastalıklar arasında yer almaktadır.